free counters

 

           İnformatikanın son dövrlərdəki inkişafı onu hesablama texnikasının köməyi ilə verilənlərin emalının üsul vasitələri haqqında olan texniki bir fənndən, nəinki texniki sistemlərdə, həmçinin təbiətdə cəmiyyətdə informasiya informasiya prosesləri haqqında olan fundamental elmə çevirdi. İnformatika həmçinin elmlər sistemində birləşdirici funksiyasını yerinə yetirərək bir sıra yeni elmi istiqamətlərin yaranmasına inkişafına səbəb olmuşdur.

5. İnformatikanin digər elm sahələrində tətbiqi.           İnformatikanın son dövrlərdəki inkişafı onu hesablama texnikasının köməyi ilə verilənlərin emalının üsul vasitələri haqqında olan texniki bir fənndən, nəinki texniki sistemlərdə, həmçinin təbiətdə cəmiyyətdə informasiya informasiya prosesləri haqqında olan fundamental elmə çevirdi. İnformatika həmçinin elmlər sistemində birləşdirici funksiyasını yerinə yetirərək bir sıra yeni elmi istiqamətlərin yaranmasına inkişafına səbəb olmuşdur.

 İqtisadi proseslərdə informatika informasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə bağlı  yerinə yetirilmiş elmi-tədqiqat praktik işləri müvafiq olaraq aşağıdakı kimi sistemləşdirmək olar:

- makroiqtisadi proseslərdə qərar qəbuletmə sistemlərində  informasiyalaşdırma məsələləri;

- maliyyə büdcə resurslarının formalaşmasında YİT-in    tətbiqi məsələləri;

- respublikanın ictimai-siyasi sosial-iqtisadi həyatına aid  informasiya sistemlərinin yaradılması məsələləri;

-  elektron kommersiyasının       inkişaf  xüsusiyyətləri;

-  internet  texnologiyalarının iqtisadi xüsusiyyətləri haqqında;

-   informasiya texnologiyalarının iqtisadiyyatı, təşkili      idarə olunması;

-  informasiya-telekommunikasiya sahəsinin iqtisadi-riyazi   problemləri; ə s.

informatika  elmi   müasir informasiyatexnologiyaları iqtisadiyyatao qədərmüdaxilə etmişdirki, artıqiqtisadiyyat özü bir elm olaraqdəyişməkdə yeni anlayışlarmeydana gətirməkdədir.Belə ki,informasiya texnologiyalarının  tətbiqininmüasir səviyyəsiyeni infrastrukturun,yeni iqtisadimühitin yaranmasınasəbəb olmuşdurki, buzaman iqtisadiyyatözü yeniforma məzmun kəsbetməkdədir. Busahə artıqierarxik bazar iqtisadiyyatıanlayışlarına müvafiq olaraqelektron ya rəqəmiqtisadiyyatıadını almağa  başlamışdır. 

5. İnformatika elmi  haqindaümumi məlumat.İnformatika  bir elm sahəsi kimi əsasən son onilliklərdə formalaşmışdır. İnformasiya avtomatika sözlərindən yaranmış İnformatika (ingiliscə Informatics) terminini ilk dəfə fransızlar (1960-ci il) avtomatlaşdırılmış informasiya emalı sahəsini adlandırmaq üçün istifadə etmişlər. “İnformatikatermini bəzi hallardaKomrüter elmi” (Computerscience) termini ilə uyğunlaşdırılır. Hazırdaİnformatikaelmi informasiya emalı proseslərinin (informasiyanın toplanması, ötürülməsi, saxlanması, dəyişdirilməsi, ləğvi s.) komrüter texnikası vasitələri ilə avtomatlaşdırılmasından bəhs edən elm sahəsi kimi formalaşmışdır.

İnformasiya (latınca informatio) öyrənilən obyektlər hadisələr haqqında olan bilikləri göstərir. Həmin biliklər müəyyən faktlar onlar arasındaki asılılıqlar şəklində ifadə olunur. İnformatikada fakt, məlumat, xəbər terminləri çox vaxtverilənlərsözü ilə ifadə olunur.

Verilənlər (ingiliscə data) texniki vasitələrlə saxlanması, emal edilməsi ötürülməsi üçün formal şəkildə təsvir olunan (kodlaşdırılan) məlumatdır. “Veriləntermini latıncadatum” (fakt) sözundən yaranmışdır. Verilənlər ümumi halda  ad, qiymət, tip, s. kimi struktur xarakteristikaları ilə təyin olunurlar. Verilənlərin tip xarakteristikasından əsasən proqramlaşdırmada  istifadə olunur. Tipinə görə verilənləri hesabi ( ya rəqəm), mətn ( ya simvol), məntiqi s. kimi  qruplara ayırırlar. Proqlaşdırmada verilənlər həmçinin say sisteminə, təsvir formasına, uzunluğuna görə xarakterizə edilir.

İnformasiyanı ölçmək üçün ən minimal informasiya vahidi kimi bit (ingiliscə binary digit sözundən) qəbul edilmişdir. Praktikada isə əsasən aşağıdakı   daha böyük informasiya ölçü vahidləri işlədilir:

1 Bayt=8 bit;   1 Kb = 1024 bayt = 210 bayt;     1 Mb= 1024 Kb = 220 bayt;        1Qb= 1024 Mb = 230bayt;   1Tb = 1024 Qb = 240bayt;

İnformasiya prosesləri onların avtomatlaşdırılması.Kompüter texnikasının yaranması inkşafı nəticəsində informasiya proseslərinin avtomatlaşdırılması daha da sürətlənmiş hazırda informatikanın əsas probleminə çevrilmişdir.

İnformasiyanın ötürülməsi.Toplanan informasiyanın emal edilməsi üçün o, emalvasitələrinə ötürülməlidir. Yaxın məsafəli ötürmələrdə kabellərdən, üzaq məsafəli ötürmələrdə isə rabitə kanallarından (telefon, teleqraf, peyk rabitəsi s.) istifadə olunur.

İnformasiyanın saxlanması. İnformasiya emal edilməzdən əvvəl sonra daşıyıcılarlda saxlanır. İnformasiya daşıyıcısı kimi kağızdan, perfolentdən, perfokartdan, maqnit lentindən, müasir kompüterlərdə isə maqnit lazer disklərindən kartlarından istifadə olunur.

İnformasiya axtarışı emalı. Bu,informatikanın əsas problemi hesab olunur İnformasiyanın emalı qarşıya qoyulan məsələnin həlli deməkdir. Bunun üçün əvvəlcədən hazırlanmış alqoritmlərdən proqramlardan istifadə olunur. Aftomatlaşdırılmış üsulla (kompüterlə) emal olunan informasiya istifadəçilərə adətən kompüterin xaricetmə qurğuları ilə (monitor, printer,qrafikçəkən qurğu s.) mətn, cədvəl, qrafik s. şəklində çatdırılır.

İNFORMATİKA  FƏNNİ  ÜZRƏ  MÜHAZİRƏLƏR  KURSU 

 (I   mühazirə)

İNFORMATİKA  ELMİNİNN TARİXİ, PREDMETİ,  MƏQSƏDİ   

Giriş, Əsas anlayışlar: fənninpredmeti, məqsədi və vəzifələri. Məlumat, informasiya və verilənlər anlayışı.İnformasiya  və onun təsvir formaları.Əsas informasiya prosesləri və onların avtomatlaşdırılması. İnformasiyanın qorunub saxlanması, ötürülməsi emalının texniki vasitələri. İnformasiyanın insanın həyatında cəmiyyətdə rolu. Hesablama texnikasının inkişafının qısa tarixi. EHM-in nəsilləri. Kompüterlərin təsnifatı texniki xarakteristikaları. Kompüterlərin müasir tətbiqləri.

 

1. informatika  kursuna   giriş.Müasir şəraitdə cəmiyyətin ən əsas inkişaf istiqamətlərindən biri cəmiyyəthəyatının bütün sahələrinin kompüterləşdirilməsi və iformasiyalaşdırılmasıdır.Bu istiqamətdə bütün inkişaf etmiş etməkdə olan dövlət ölkələrdə sürətli işlər aparılmaqdadır. Ona görə İKT-in nəzəri əsası olanİnformatikafənnini daha da ətraflı şəkildə öyrənmək çox vacibdir..

2. “informatika    kursunun  məqsəd.i Cəmiyyətin onun bütün sahələrinin inkişafı İnternetin informasiya resurslarından kompüterlərin artan intellektual imkanlarından geniş istifadə olunması  ilə əlaqədardır. Ona görə İnformatika  kursunun tədrisinin  əsas məqsədi vəzifəsi tələbələrin informatikanın elm informasiya sənayesi sahəsi kimi, həmçinin fərdi kompüterlərin İnternetin müasir vəziyyəti ilə, eləcə ən müasir informasiya kommunikasiya texnologiyalarının  imkanları tətbiq dairələri ilə tanış etmək, onlarda həmin texnologiyalardan istifadə sahəsində vərdişlər aşılamaqdır.

3. Informatikaelminin, ht və ikt-nın meydana gəlməsi və təşəkkül tarixi haqqindaİnformatikanın əsas tərkib hissəsi olan kompüter texnikası kompüterlərinyaranması və inkişaf mərhələlərini, təsnifatını və arxitekturasını, aparat vəproqram vasitələrini əhatə etdiyinə görə İnformatikanın inkişaf tarixi dəkompüter texnikasının inkişaf tarixinə uyğundur. Həmin tarixə qısaca nəzərsalaq. Qısa inkişaf yolu keçmiş һesablama maşınlarının element bazalarında vәquruluşunda böyük dәyişiklik olmuşdur. İnkişaf mәrһәlәlәrini müәyyәn etmәk üçünEҺM-lәr nәsillәrә bölünürlәr. Qeyd edәk ki, bu bölkü tamamilә şәrtidir. ҺazırdaEҺM-lәri beş nәslә bölürlәr. Onlardan dördü artıq yaradılmışdır, beşinçi nәsilEҺM-lәr isә yaradılmaq üzrәdir.

l              İlk dəfə BlezPaskal(Fransa)1642-ci ildə cəmləyici maşın hazırlamışdır;

l              1673- ildə Vilhelm Leybnis (Almaniya) hesab əməllərini yerinə yetirən mexaniki arifmometr yaratmışdır;

l              1830-su ildə Çarlz Bebic (İngiltərə) praqramla işləyən hesablama maşını (analitik maşın) yaratmağa cəhd göstmişdır. Bebicin ideyaları sonralar universal kompüterlərin yaradılmasının əsasını qoymuşdur;

l              1930-su ildə A.Turinq (İngiltərə) E. Post (ABŞ) tərəfindən universal kompüterlərin yaradılmasının nəzəri əsasları inkişaf etdirilmişdir;

l              Müasir kompüterlərin əsas prinsipləri XX əsrin 40-illərində Amerika alimləri Jon Fon Neyman, Q.Qoldsteyn A.Beris tərəfindən verilmişdir. Həmin prinsiplər 1946- ildə ABŞdaENİAK adlı universal kompüterin yaradılması ilə həyata keçirilmişdir ki, həmin tarix müasir kompüter texnikasının yaranma tarixi hesab olunmuşdur. Elə həmin vaxtdan da başlayaraq kompüter texnikası texnologiyası yüksək surətlə inkişaf etməyə başlamışdır aşağıdakı mərhələlərdən keçmişdir:

I nəsil (1950-1959) - elektron lampalı kompüterlər. Birnnçi nәsilEҺM-lәrin yaradılması 1959-çu ilә qәdәr davametmişdir. Bu nәsil EҺM-lәrin әsas element bazası elektron lampasıdır. "Ural-1","Ural-2", "Ural-4",BESM-1 vә s. birinçi nәsil maşınlara aiddir. Bu nәslә and olan maşınlar çox böyük enerji sәrf edirdi, sür'әti vә yaddaştutumu çox az idi, proqram tә'minatı zәif idi.

Onlardan əsasən riyazi məsələlərin həlli üçün istifadə olunurdu. Məs: MESM,BESM, Strela, M-3, Minsk-1, M-20 s.

II nəsil(1960-1969) - element bazası əsasən yarımkeçiricilərdən ibarət olan kompüterlər.Onların funksional imkanları xeyli artmışdır. İkinçi nәsil EҺM-lәrin element bazasını yarımkeçiriçi diodlar vә tranzistorlar tәşkil edirdi. Bu isә onların sürtini vә ya yaddaşının tutumunu xeyli artırdı. Proqram tә'minatının artması nәtiçәsindö bu maşınların tәtbiqolunma saһәlәri xeyli artdı. Bu maşınlara BESM-3, BESM-4, "Minsk-32", "Minsk-22", "NAİRİ" vә s. maşınlarını misal köstәrmәk olar.

III nəsil (1970-1985) - element bazalı mikro elektronika inteqral sxemlərdən ibarət olan kompüterlər. Bunəslin əsasını İBM 360/370 təşkil edirdi. Üçünçü nәsil EҺM-lәrin element bazasını inteqral sxemlәr tәşkil edir. İnteqral sxem öz mәntiqi imkanına körә kifayәt qәdәr mürәkkәb tranzistorlara ekvivalent olan blokdur. Bu nәsil EҺM-lәrәES-1010, ES-1022, ES-1033,ES-1035. ES-1055, ES-1061. SM-4, SM-1420 vә başqalarınımisal köstәrmәk olar. Bu nəsil kompüterlərin bir nümayəndəsi kiçik (mini) maşınlar sinfinə daxil olan ABŞ-ın  RDR, VAX kompüterləri onların SSRİ-dəki analoqu olan JM-1/2/3/4/1420 s. maşınları idi.

IV nəsil (1981-dən sonraki dövr) böyük çox böyük inteqral sxem (BİJ, SBİS) texnologiyası ilə yaradılan mikro mini kompüterlər. Bu nəsil EҺM-lәr özündәn әvvәlki nәsil EҺM-dәrdәn tәә element bazalarına körә deyil, başqa xarakteristikalarınakörә dә fәrqlәnirlәr. Onların ayrıca sinfi fərdi kompüterlərdir(FK, PC). Onların yaradılmasıprinsipcə inqilabi mahiyyət kəsb edirdi. Bunlara nümunə: İBM  PC  286, 386, 486, 586   s.

Bu nәsil EҺM-lәrin qurğuları paralel işlәmәk nmkanına malikdir vә maşında eyni zamanda bir neçә proqramyerinә yetirmәk mümkündür. Һәmçinin bu maşınlar dialoq rejiminәmalikdirlәr. Һazırda üçünçü nәsliEҺM-lәr dördünçü nәsillә әvәzolunurlar. Bu nәsil EҺM-lәrin yaradılması böyükinteqral sxemlәrin (BİS) tәtbiqinә әsaslanır.Böyük inteqral sxemlәrdә bir yarımkeçiriçikristalda 103 -ә qәdәrsxem yerloşir. Bu sxeml-әr öz imkanlarına körәadi inteqral mikrosxemlәrә ekvivalentdir. Bu nәslәdaxil olan EҺM-lәr çoxprosessorlu һesablamakompleslәridir vә bir saniyәdәon milyonlarla әmәliyyat yerinә yetirә bnlәrlәr,yaddaşlarının tutumu Meqa-baytlarla ölçülür. Böyük inteqral sxemlәrintәtbiqi nәtiçәsindә yeni sinif EҺM-lәr - Mikro-EҺM-lәryaratmaq mümkün olmuşdur.

V sonraki nəsil - yeni ən yeni elektron texnologiyalarına əsaslanan indiki gələcəyin kompüterləri. Beşinçinәsil EҺM-lәrin yaradılması layiһәsi 1979-çu ildә Јaponiya mütәxәssislәri tәrәfindәn irәli sürülmüşdür. Qәbul edildiyi kimi, 5-çi nәsilEҺM-ı insanlarla maşınlararasında yenn münasibәt yaradaçaq,onlardan istifadә edilmә prinsipi çox sadә olaçaq. Bunun üçünEҺM aşağıdakı kimi yeniarxitekturaya malik olmalıdır. Belә sistem dörd әsasblokdan ibarәtdir. Onlardan biri EҺM-dır. Yeni strukturaya körәEҺM-la ondan istifadә edәn arasında birbaşa әlaqә yoxdur. һәmin әlaqәni birlikdә işlәyәn üç blok һәyata keçirir, Buna "intellektual interfeys" dә deyilir. Bu tip maşınlardan nstifadә zamanı һәr bir şәxs özünü maraqlandıran mәsәlәni adi professional şәkildә maşına daxil edә bilәr. "İntellektual interfeys" isә әvvәllәrdәproqramçının yerinә yetirdiyi bütün funksiyanı yerinә yetirmәlidir. Elә buna körәdә "İntellektual interfeys"ibә'zәn avtomat proqramçı da adlandırırlar.Bu nəsil kompüterlərçox yüksək məhsuldarlığa və etibarlılığa malik olmaqla, keyfiyyətcə yeni funksionaltələblərə,  başqa sözlə biliklər bazalarıilə işləməyə, süni intellekt sistemlərinin təşkilinə, istifadəçi ilə nitq və görməvasitəsi ilə ünsiyyəti təmin etməyə, ən yeni proqram vasitələrinin yaradılması prosesinisadələşdirməyə  və s. imkan verməlidirlər.Yeni arxetikturaya texnologiyaya malik neyrokompüterlər real neyronların əsas xassələrinimodelləşdirən neyron şəbəkələrinəəsaslanırlar. İntellektual imkanları xeyli üstün olan bioloci optik texnologiyaları əsasında bio optik neyrokompüterlərin yaradılması da yaxın gələcəyin reallığıdır. Bunlarla yanaşı olaraq kompüterlərin məhsuldarlığı bəzi hallarda sahələrdə (nüvə energetikası, kosmos, hərbi-müdafiə, seysmologiya s.) tətbiq üçün kifayət etmədiyindən super kompüterlərin yaradılmasına ciddi ehtiyac yaranmışdır.

Super kompüterlər çox baha başa gəldiyindən, onlar üçün xüsusi şərait personal tələb olunduğundan dünya üzrə onların sayı çox azdır. Ona görədə son zamanlar virtual super kompüterlərin yaradılması istiqamətində bir çox ETİ aparılır.

Qeyd etdiyimiz kimi informatikanın inkişaf tarixi , onun bir elm sahəsi kimi formalaşmasımərhələləri yuxarıda təhlil etdiyimiz kompüter texnikasının inkişaf tempinə uyğundur. Ona görədə 1960- illərdən sonrakı dövrlərdə informatikanəinki bir elm sahəsi kimi formalaşmış, həmdə artıq o, fundamental elm sahəsinə çevrilərək bir çox yeni elmi istiqamətlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Misal üçün nəzəri informatika, informasiya nəzəriyyəsi, texniki informatika, iqtisadi, bioloci, sosial, hüquqi, tibbi informatika s. Bundan başqa  bir çox ölkələrin ali məktəblərində informatikaya aid olan çoxlu sayda ixtisaslar fənlər tədris olunmağa başlanılmışdır.

Bә'zi layiһәlәrdә qәbul edildiyi kimi, mәsәlәnin mәtmi EҺM-na tәkçә yazı maşınkasının klaviaturasınınkömәyi ilә deyil, һәm dә sәslә daxil olaçaq. Cәsarәtlәqeyd etmәk lazımdır ki. beşinçi nәsil EҺM һesablamatexnikasının inkişifında atılan çox müһüm addımdır.Belә ki, EҺM-nın insanlara yaxınlaşması, onların adimәişәt alәtinә çevrilmәsi bizim mәsәlәlәri һәll etmә üsullarımıza.fәaliyyәtimnzә vә әn nәһayәt, bizim düşünmә tzrznmizәtә'sir köstәrmәyә bnlmәz. Bu tip EҺM-da "bilik bazası"nın olması birinçisi onlarda tәsvirolunan informasiyanın yalnız әdәdkimi deyil, prinsip e'tibarilә һәr һansı bir struktur şәklindә dә vermәyәimkan yaradır. İkinçisi, bu çür EҺM-nındispleyinin ekranında klassnk EҺM-axas ola һәrfi vә әdәdi nnformasiya deyil, һәmçinin statistik vә dinamnk rәsmlәrvә çertyoclar işıqlandırıla bilәr. Üçünçüsü,5-çi -nәsil EҺM-nın layiһәsi ilә mәşğul olan bir sıra firmalar istәyirlәr ki, bu maşınlar ҝoz şәkillikiriş qurğuları ilә tәçһiz edilmiş olsunlar. Belә һalda һәmin qurğular һәndәsi informasiyanı qәbul edәr vә "bilnҝbazası"nda uyğun struktur şәҝlindә saxlayardı.

Bu nәsil EҺM-lәrin element bazası ifrat böЈükinteqral sxemlәrә (İBİS) vә optnk elektron elementlәrәәsaslanır. Optiҝ maşınlarda enerci daşıyıçıları elektronlar deyil,fotonlar olaçaqdır, Bunun nәtiçәsindә siqnalların ötürülmәsi sür'әti xeyli artaçaqdır. Ona körә belә EҺM-lәr bir saniЈәdә yüz mnlyonlarla әmәliyyat apara bilәçәklәr, Optik siqnallarınötürülmәsi vә çevrilmәsi üçün lazerlәr, nşıq şüalandırıçı dkodlar vә müxtәlifişıq qәbulediçilәri tәtbiq edilәçәkdir.

Uçünçü nәsil maşınlardan başlayaraq EҺM-lәrin şәbәkәsnnin yaradılmasıketdikçә inkişaf edir. EҺM-lәrin şәbәkәsinin yaradılması üçün müxtәlifmәsafәlәrdә yerlәşәn һesablama maşınları әlaqә xәtlәri vasitәsilәbirlәşdirilir. Belә һesablama kompleҝslәrindә eyni mәsәlәlәr һәll etmәҝ mümkündür.

Köründüyü kimi, EҺM-lәrin inkişafı fizikanın nailiyyәtlәrnilә sıx bağlıdır. Јarımkeçiriçilәrin kәşfi, mikroeleҝtronikanın nnҝişafıEҺM-lәrin һәçminin artmasına vә qiymәtlәrinin azalmasına sәbәb olmuş vә onlarıntәtbiq saһәlәrini olduqça artırmışdır. Mәһz bunun nәtiçәsidir ki, һazırdaEҺM-lәr tibbdә, xalq tәsәrrüfatının planlaşdırılmasında, tarix, әdәbiyyat, һüquq,biologiya, kimya vo dikәr saһәlәrdә tәdqiqat işlәrinin aparılmasında çox kenişistifadә edilir.

Һazırda biolokiyanın nәaliyyәtlәrindәn istifadә etmәklzEҺM-in inkişafının mümkünlüyü mәsәlәsinә baxılır. Dünyanın bir çox laboratoriyalarındazulal molekulları ilz tәçrübәlәr aparılır. Bu molekullar ikilik yaddaş oyuqlarınınvәzifәlәrini yerinә yetirә bilәr. İkilik yaddaş oyuqları isә kompüterlәrin әsaselementlәridir. Әkәr bu saһәdә müәyyәn bir praktik nәtiçә alınarsa, onda EҺM-inyeni vә daһa mükәmmәl element bazası alınaçaqdır vә һesablama texnikasınıninkişafında yeni bnr mәrһәlә yaranaçaqdır, Kәlәçәkdә fikirlәşmәyә qabil olankompüter yaradıla bilәçəkmi? Beşnnçi nәsil EҺM-lәr dә һәlәlnk belә bnrmәsәlәnin һәllindә açizdirlәr. Әkәr belә bir maşın meydana gәlәrsә, onda onunquruluşu vә informasiyanı işlәmә prinsipi mövçud olan maşınların quruluşu vәinformasiyanı işlomә prinsipindәn olduqça fәrqli olmalıdır. Bu nsә gәlәçәyinnşndir.

һazırda fәrdi kompüterlәr isteһsal edәn firmalar öz mәntiqiimҝanlarına görә daһa tәkmillәşmiş kompüterlәrin isteһsalına başlamışlar. İBMfirması 1BM RS-XT, ŞM RS-AT modellәrnnin isteһsalına başlamışdır ki, bu kompüterlәrinoperativ yaddaşlarının tutumu 640 min bayta, sür'әti isә saniyәdә 0,5 mln.әmәliyyata çatır, ARRLE firması da texniki parametrlәri belә olan fәrdi kompüterlәristeһsal edir.

Universal kompüterlәrin әsasında çoxlu sayda iş yerlәri yaradılır,elmi-texniki mәsәlәlәr һәll edilir. Bu һalda һesablama sisteminin tәrkibindәqrafik quran da olmalıdır. Bu qurğunun kömәyilә konstruktor işlәrinә aid olansәnәdlәr çıxışa vernlir.

Kompüter tәkmillәşdikçә onların proqram tә'minatları dainkişaf edir. İnkişaf etmiş proqram tә'minatının tәrkibindә bir neçәproqramlaşdırma dillәri, tәtbiqi proqramlar paketi. verilәnlәr bazası vә s.daxildir. Bu proqram tә*minatı әsas vә xariçi yaddaşların һәçmlәrinnn, sür'әtinvә һesablama dәqnqliyinin artmasını tәlәb ednr. Bu tәlәblәr isә öz növbәsindәmikroprosessorların inkişaf etdirilmәsinә stimul verir. Odur ki, һazırda 1 saniyәdә1 milyona qәdәr sürüşkәn nöqtәli әmәliyyat yerinә yetirәn, әsas yaddaşınıntutumu 1 mln. söz olan, dnspleyin ekranında 1 mln. nöqtә olan mikro-EҺM-lәrһazırlanmaqa başlanmışdır. 15 il bundan әvvәl belә bir xarakteristiҝalara malikolan maşınları ançaq arzu etmәk olardı. Belә kompüterlәrnn kömәyi ilә köһnәkino lentlәrini • vә foto sәnәdlәrini bәrpa etmәk işindә, layiһәlәşmәıiavtomatlaşdıran sistemlәrin yaradılmasında, tibbi diaqnostikada, topoqrafiyasaһәsindә aparılan tәdqiqatlarda, riyazi modellәrin öyrәnilmәsindә vә s. geniştәtbiq edilir. Aydındır ki, bu sadalanan saһәlәrdә kompüterlәrin kömәyi ilәtәdqiqat işlәri aparllaq üçün displeyindә nöqtәlәrin sayı çox olan mini-EҺM-dәnistnfadә etmök әlverişlndir.

Göründüyü knmi, yüksәk sür'әtә malik böyük inteqral sxemlәrinyaradılmasından һesablama qurğularının struҝturunu vә mәntiqi imkanınıtәkmillәşdirmәk üçün istifadә edilir.

4.informatika fənninin  predmeti. İnsan fəaliyyətinin  informasiyalaşdırma ilə  bağlı sahəsi  elmin,  texnikanın, iqtisadiyyatın  cəmiyyətin  inkişafının  müəyyənedici amilinə  çevirilmişdir. Rəhbərlərin, alim mütəxəssislərin zəruri informasiya ilətəmin olunması dərəcəsi  çoxdandır ki,  əmək məhsuldarlığının əsas artım amillərindən  hesab olunur.  İnformasiyanın elmi kateqoriyadan  kommersiya kateqoriyasına, inkişaf üçün xanmal enerci kimi  mühüm prinsipial  amilə çevirilməsi  üçün xeyli müddət lazım gəlmişdir. İndi bəşəriyyət azalmaqda olan xanmal enerci ehtiyatlarının bərpası üçün yeni üsul  vasitələrə yolaçan  informasiyaya ehtiyac duymaqdadır.

Ümumiyyətcə  insanın informasiyaya  münasibəti informasiya emalının avtomatlaşdırılması  mümkünlüyündən  sonra kökündən  dəyişməyə inkişaf etməyə başlamışdır. Bunun da nəticəsində yaradıcı mütəxəssis  insanların intelektual  fəaliyyətinin məhsulu kimi  informasiya ehtiyatları  sürətlə  çoxalmağa başlanmışdır.

İnformatika-fərdi kompüterlərdən İnternetdən istifadə etməklə bağlı olan yeni elmi fənn yeni informasiya sənayesi sahəsidir.

İnformatika elmi fənn istiqamət kimi kompüterlərin köməyi ilə informasiyanın yığılması, emalı ötürülməsinin metod, prinsip qanunlarını öyrənir.

İnformatikanın fundamenti (əsası)- hesablama prosesləri hesablama maşınları, sistemləri, şəbəkələrinin təşkili haqqında olan hesablama elmləridir.

Akademik B.M.Qluşkovun B. S. Mixaleviçin  fikrinə görə  informatika kompüterləşdirilmiş  informasiya  sistemlərinin fəaliyyətinin  layihələşdirilməsinin,  işlənilməsinin, yaradılmasının,  səmərəliliyinin  qiymətləndirilməsinin, onun müxtəlif  sahələrdə tətbiqinin  təsirinin bütün aspektlərini öyrənən kompleks elmi mühəndis  fənndir.

Mahiyyətinə  görəinformatika informasiya proseslərinin  onların  avtomatlaşdırılması yollarını  öyrənən fənn kimi yaranmışdır.

İnformatikaya  informasiyanın  ümumi xassələrini,  strukturunu, qanunauyğunluğu, ondan idarəetmədə istifadə olunmasını öyrənən,  sistematik olaraq onun yığılmasını,  saxlanmasını,  ötürülməsini, avtomatlaşdırılmış  məntiqi  emalını həyata  keçirməyə imkan verən  kompleks  fənn kimi  yanaşmaq olar.

İqtisadi proseslərdəinformatika və informasiya texnologiyalarının tətbiqi ilə bağlı  yerinə yetirilmiş elmi-tədqiqat və praktikişləri müvafiq olaraq aşağıdakı kimi sistemləşdirmək olar:

- makroiqtisadi proseslərdəvə qərar qəbuletmə sistemlərində informasiyalaşdırma məsələləri;

- maliyyə və büdcə resurslarınınformalaşmasında YİT-in    tətbiqiməsələləri;

- respublikanınictimai-siyasi və sosial-iqtisadi həyatına aid informasiya sistemlərinin yaradılması məsələləri;

-  elektron kommersiyasının       inkişaf xüsusiyyətləri;

-  internet texnologiyalarının iqtisadi xüsusiyyətləri haqqında;

-   informasiya texnologiyalarınıniqtisadiyyatı, təşkili və     idarəolunması;

-  informasiya-telekommunikasiya sahəsinin iqtisadi-riyazi   problemləri; ə s.

 

Яндекс.Метрика

© azfizik

Ünvan

Seyran Əliyev

Адрес: Lənkəıan rayon Boladi kənd Nahir Axundov adına 1 saylı tam orta məktəbi


Телефон: +994703404097

E-mail: Seyranaliyev@mail.ru

Конструктор сайтов - uCoz